آبتاب: اگر تا امروز از تماس با برگهای سوزان و خاردار گیاه گزنه فرار میکردید، وقت آن رسیده که با یکی از ارزشمندترین گنجینههای طب سنتی و مدرن آشنا شوید.
گزنه دوپایه با نام علمی Urtica dioica که در ایران با نامهای «گزنه معمولی» نیز شناخته میشود و به صورت خودرو در بسیاری از مناطق مرطوب جهان از جمله آسیا، اروپا و آمریکای شمالی میروید، نه تنها یک علف هرز آزاردهنده نیست، بلکه به دلیل ترکیبات شیمیایی غنی از جمله فلاونوئیدها، اسیدهای فنلی و اسید کلروژنیک، امروزه به عنوان یکی از مهمترین گیاهان دارویی جهان در درمان بیماریهای مزمن از جمله مشکلات پروستات، دیابت، چربی خون و التهابهای سیستمیک شناخته میشود.
یکی از برجستهترین شواهد علمی در مورد این گیاه، نتایج یک کارآزمایی بالینی تصادفیشده در سال ۲۰۲۴ است که بر روی ۶۰ مرد مبتلا به هایپرپلازی خوشخیم پروستات (BPH) انجام شد.
در این مطالعه که معتبرترین و جدیدترین تحقیق بالینی روی این گیاه محسوب میشود، مصرف روزانه ۴۵۰ میلیگرم عصاره ریشه گزنه به مدت ۱۲ هفته، منجر به کاهش معنیدار نمره علائم پروستات (IPSS) در مقایسه با گروه دارونما شد و به طور همزمان سطح پروتئین واکنشی C با حساسیت بالا (hs-CRP) را کاهش داد و فعالیت آنزیم آنتیاکسیدانی سوپراکسید دیسموتاز (SOD) را افزایش بخشید و نکته مهم اینکه هیچ عارضه جانبی در این بیماران مشاهده نشد.
همچنین، در یک مرور علمی جامع که در سال ۲۰۲۴ در مجله معتبر International Journal of Molecular Sciences منتشر شده، محققان با بررسی صدها مطالعه برونتنی و درونتنی و کارآزماییهای بالینی، به این نتیجه قطعی رسیدهاند که گزنه دوپایه دارای خواص ضدسرطان (به ویژه در سرطان پروستات، سینه، لوسمی و کولون)، ضد دیابت، ضد میکروب و ضد التهاب است و به طور سیستمیک از سیستمهای کبدی، تولیدمثلی، دفعی، قلبی-عروقی، عصبی و گوارشی محافظت میکند.
در همین راستا، مطالعات متعدد اثرات ضدالتهابی عصاره الکلی این گیاه را در کاهش التهاب پا و صفاق در مدلهای حیوانی به اثبات رسانده و طیف گستردهای از خواص ضد میکروبی آن را علیه باکتریها و قارچهای بیماریزا تأیید کرده است.
مرور علمی دیگری در سال ۲۰۲۴ به اثرات ضد دیابت این گیاه اشاره میکند و نشان میدهد که عصاره گزنه میتواند سطح قند خون را تنظیم کرده و با تقلید از عملکرد انسولین، فعالیت سلولهای بتای پانکراس را افزایش دهد و شواهد موجود نیز حاکی از تأثیر مثبت این گیاه بر سطح چربیهای خون و آنزیمهای کبدی در بیماران دیابتی است.
در طب سنتی ایران، گزنه دوپایه به عنوان گیاهی با خواص ضد التهابی، ادرارآور و تقویتکننده سیستم ایمنی شناخته میشود و برای درمان طیف گستردهای از بیماریها از جمله ورم مفاصل، نقرس، کمردرد، مشکلات گوارشی، عفونتهای ادراری و حتی درمان کمخونی و تنگی نفس کاربرد دارد.
جالب است بدانید که مصریان باستان از این گیاه برای درمان ورم مفاصل و کمردرد استفاده میکردند و سربازان رومی آن را برای گرم ماندن و افزایش گردش خون به بدن خود میمالیدند. همچنین در طب سنتی نپال، از دمنوش و عصاره گزنه برای درمان دردهای مفصلی، آرتریت و آلرژی به دلیل خواص ادرارآوری، ضدالتهابی و تسکیندهندگی استفاده میشود و این گیاه در مراسم فرهنگی و مذهبی آنها نیز جایگاه ویژهای دارد.
با وجود تمام این خواص بینظیر، مصرف ناآگاهانه گزنه دوپایه میتواند برای برخی افراد مشکلاتی ایجاد کند. مهمترین هشدار به زنان باردار و شیرده مربوط میشود، به دلیل اثرات محرک رحمی، مصرف آن در این دوران ممنوع است.
همچنین، افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی، فشار خون پایین و کسانی که از داروهای دیابت، فشار خون و رقیقکننده خون استفاده میکنند، حتماً قبل از مصرف با پزشک مشورت کنند. به طور کلی، گزنه دوپایه به عنوان یک ابرغذای دارویی از دل طبیعت، با شواهد بالینی قوی قادر است به طور طبیعی و مؤثر به بهبود سلامت پروستات، کنترل قند خون، کاهش چربی و مهار التهاب کمک کند و با مصرف آگاهانه و مشورت با پزشک، میتوانید از این گیاه گزنده به عنوان یک متحد قدرتمند در ارتقای سلامت خود بهرهمند شوید.