آبتاب: سرطان سینه (Breast Cancer) نوعی سرطان است که در سلولهای بافت پستان شروع میشود و زمانی رخ میدهد که این سلولها بهطور غیرقابل کنترل رشد کرده و تکثیر میشوند و در نهایت تودهای به نام تومور را تشکیل میدهند.
این بیماری شایعترین نوع سرطان در میان زنان در سراسر جهان محسوب میشود. طبق آمارهای جهانی، از هر هشت زن، یک نفر در طول زندگی خود به این بیماری مبتلا میشود.
در ایران نیز سالانه حدود هفت هزار زن به این نوع سرطان دچار میشوند که این آمار نشاندهنده اهمیت آشنایی با این بیماری و راههای مقابله با آن است.
هرچند سرطان سینه عمدتاً در زنان رخ میدهد، اما مردان نیز (هرچند بسیار نادر) ممکن است به آن مبتلا شوند.
علائم هشداردهنده مهمترین علائم سرطان سینه شامل موارد زیر است: احساس یک توده جدید در سینه یا زیر بغل، تغییر در اندازه یا شکل سینه (نامتقارن شدن)، تغییرات پوستی مانند قرمزی، فرورفتگی (حالت پوست پرتقالی) یا پوسته پوسته شدن پوست سینه، تغییر در نوک سینه مانند فرورفتگی یا ترشح خودبهخودی مایع (بهویژه اگر خونی باشد) و درد مداوم و متمرکز در ناحیه خاصی از پستان یا زیر بغل که با سیکل قاعدگی ارتباط ندارد.
در مراحل پیشرفتهتر که سرطان به سایر نقاط بدن گسترش مییابد (متاستاز)، علائمی مانند درد استخوان، تنگی نفس و یرقان (زردی پوست) نیز ممکن است ظاهر شود.
البته وجود هر یک از این علائم بهمعنای قطعی بودن سرطان نیست و بسیاری از تودههای پستان خوشخیم هستند، اما هرگونه تغییر جدید و غیرعادی نیازمند بررسی پزشکی فوری است.
عوامل خطر برخی عوامل احتمال ابتلا به سرطان سینه را افزایش میدهند که به دو دسته قابل تغییر و غیرقابل تغییر تقسیم میشوند.
عوامل غیرقابل تغییر شامل سن بالا (بیشتر موارد در زنان بالای ۵۰ سال رخ میدهد)، سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان سینه یا تخمدان و جهشهای ژنتیکی ارثی بهویژه در ژنهای BRCA1 و BRCA2 است.
زنانی که جهش در این ژنها را دارند، تا ۷۰ درصد تا سن ۸۰ سالگی در معرض خطر ابتلا قرار دارند. سایر عوامل غیرقابل تغییر شامل سن پایین شروع قاعدگی (کمتر از ۱۲ سال)، سن بالای یائسگی (بالای ۵۵ سال) و سابقه هیپرپلازی (رشد بیش از حد سلولها) در پستان است.
عوامل خطر قابل تغییر که خود فرد میتواند در کاهش آنها نقش داشته باشد، عبارتند از: چاقی و نمایه توده بدنی بالای ۳۰، کمتحرکی و عدم فعالیت بدنی منظم، مصرف الکل، مصرف طولانیمدت هورموندرمانی پس از یائسگی یا قرصهای ضدبارداری خوراکی، اولین بارداری در سنین بالا و عدم شیردهی.
تشخیص زودهنگام تشخیص زودهنگام سرطان سینه نقش مهمی در موفقیت درمان دارد. مهمترین ابزار تشخیصی ماموگرافی است که نوعی عکس رادیوگرافی از بافت پستان با دقت ۸۵ تا ۹۰ درصد محسوب میشود و میتواند تغییرات غیرطبیعی را حتی پیش از آنکه به صورت توده قابل لمس درآیند، شناسایی کند.
ماموگرافی غربالگری بهطور منظم و سالانه برای زنان بدون علامت توصیه میشود تا بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود.
خودآزمایی سینه نیز سادهترین و در دسترسترین روش است که زنان میتوانند ماهانه با لمس سینههای خود، تغییرات غیرعادی مانند توده یا فرورفتگی پوست را شناسایی کنند.
در صورت مشاهده هرگونه مورد مشکوک در ماموگرافی یا معاینه فیزیکی، پزشک نمونهبرداری (بیوپسی) را تجویز میکند که تنها راه تشخیص قطعی سرطان است.
پیشگیری با تغییر سبک زندگی یکی از مؤثرترین راههای کاهش خطر ابتلا، پیروی از یک سبک زندگی سالم است.
فعالیت بدنی منظم تأثیر چشمگیری در پیشگیری دارد؛ زنانی که ورزش میکنند تا ۲۵ درصد کمتر از افراد کمتحرک در معرض خطر ابتلا قرار میگیرند. انجام ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی در روز، پنج روز در هفته توصیه میشود.
کاهش وزن و حفظ وزن متعادل بسیار مهم است، زیرا چاقی بهویژه چربی شکمی بهطور قابلتوجهی ریسک سرطان سینه را افزایش میدهد.
تغذیه سالم نقش حیاتی دارد: مصرف میوهها و سبزیجات سرشار از آنتیاکسیدان، غذاهای حاوی چربیهای مفید مانند ماهیهای چرب و آجیل، و افزایش مصرف پروتئینهای گیاهی به جای پروتئین حیوانی توصیه میشود.
پرهیز از مصرف الکل و سیگار، شیردهی به نوزاد (در صورت داشتن فرزند)، و مشورت با پزشک درباره مزایا و معایب مصرف قرصهای ضدبارداری و هورموندرمانی یائسگی از دیگر اقدامات پیشگیرانه مهم هستند.
روشهای درمان درمان سرطان سینه بستگی به مرحله و نوع سرطان دارد و معمولاً ترکیبی از چند روش به کار گرفته میشود. جراحی معمولاً اولین گزینه درمانی است که بسته به وسعت تومور، شامل برداشتن فقط توده (لامپکتومی) یا برداشتن تمام بافت سینه (ماستکتومی) میشود.
شیمیدرمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند و میتواند پیش از جراحی برای کوچک کردن تومور یا پس از آن برای جلوگیری از بازگشت بیماری به کار رود.
پرتودرمانی با استفاده از اشعههای پرانرژی، سلولهای سرطانی باقیمانده در ناحیه سینه را هدف قرار میدهد. هورموندرمانی برای سرطانهایی که به هورمونهای زنانه حساس هستند تجویز میشود و درمان هدفمند با داروهای هوشمند، سلولهای سرطانی را با دقت بیشتری مورد حمله قرار میدهد بدون آنکه به سلولهای سالم آسیب زیادی وارد کند.
در پایان، آگاهی از علائم، غربالگری منظم و اتخاذ سبک زندگی سالم سه رکن اساسی در مقابله با سرطان سینه هستند. هرچند برخی عوامل خطر مانند ژنتیک و سن غیرقابل تغییرند، اما با تشخیص زودهنگام و درمان به موقع، بسیاری از مبتلایان میتوانند به زندگی عادی خود بازگردند.
به یاد داشته باشید که خودمراقبتی و چکاپهای دورهای، بهترین سپر محافظتی در برابر این بیماری شایع اما قابل کنترل است.