آبتاب: فرش دستباف کرمان، با پیشینهای که به پیش از دوران صفویه میرسد، نه تنها یکی از اصیلترین و ارزشمندترین هنرهای صناعی ایران است، بلکه در بین قالیهای ایرانی از تنوع طرح و رنگ بینظیری برخوردار بوده و در طول تاریخ، زینتبخش کاخهای پادشاهان و موزههای بزرگ جهان بوده است.
بالندگی این هنر، مرهون حمایتهای هنردوستانهٔ پادشاهان صفوی است و در این دوره، بود که قالیهای ظریف و پیچیدهای با نقش حیوانات، درختان کوچک و باغهای بهشتی (طرح باغی) در کرمان بافته شد.
رونق این صنعت در دوره صفوی به حدی بود که جهانگردانی چون «شاردن» در سفرنامه خود به زیبایی فرشهای کرمان اشاره کردهاند. اوج شکوه قالی کرمان در دوره صفویه، با نفوذ نسل جدیدی از نقوش اروپایی همراه بود و ترکیبی بیمانند از هنر کلاسیک ایرانی با سلیقهٔ غربی را پدید آورد، بهطوری که امروزه با ارزشترین قالیهای باقیمانده از آن دوران، میلیونها دلار در حراجیها به فروش میرسند.
اما این روند صعودی با حملهٔ افغانها و سپس کشتار هولناک مردم کرمان توسط آقامحمدخان قاجار در اواخر سدهٔ هجده میلادی، به شدت آسیب دید و صنعت قالیبافی کرمان را با رکود و افول مواجه ساخت.
احیای دوبارهٔ فرش کرمان در اواخر دورهٔ قاجار، مدیون همت بازرگانان زرنگ کرمانی بود که با گشایش کارگاههای کوچک و تولید فرشهای نفیس برای صادرات به اروپا و آمریکا، دوباره جان تازهای به این کالبد بخشیدند.
در این دوران بود که شهر جهانی «راور» به عنوان یکی از مراکز اصلی تولید بهترین قالیهای کرمان شناخته شد.
ویژگی منحصربهفرد فرش کرمان، نقشههای متنوع و برگرفته از طبیعت، از جمله «طرح درختی»، «خوشه انگوری»، «لچک و ترنج»، «بته جقه»، «ظروف گلدانی» و «شاه عباسی» است که در کنار بهرهمندی از رنگبندی شاد و متنوع (طیف آبی لاجوردی، قرمز سیر و روشن، کرم، سبز، صورتی و زرد) جذابیتی خیرهکننده به آن بخشیده است.
در میان بافندگان حرفهای کرمان، «گره فارسی» یا «نامتقارن» به کار میرود که چگالی بالایی به بافت میدهد.
از سایر خصوصیات برجستهٔ این فرش میتوان به تار و پود پنبهای (گاهی با ابریشم برای کارهای نفیستر)، فرشبافی با تراکم ۵۰ تا ۱۲۰ رج (گاهی بالاتر)، قلابزنی (شش گوش یا چهارگوش)، یکسره بودن نقشه در زمینه و حاشیه، و مرغوبیت پشم به دلیل کوتاهی قد گلهها اشاره کرد.
همچنین، یکی از ضربالمثلهای معروف ایرانی دربارهٔ قالی کرمان میگوید «مثل قالی کرمان میمونه»، اشاره به مرغوبیت این فرش دارد که هر چه بیشتر پا میخورد، بر درخشندگی و زیبایی آن افزوده میشود.
امروزه، فرش کرمان با وجود رقابت فرش ماشینی و چالشهای صادراتی، همچنان یکی از شاخصهای اصلی هویت فرهنگی و اقتصادی این استان است، بهگونهای که یک تخته فرش تمامابریشم ۵۰ رج کرمان با طرح «شاه عباسی» قریب به ۲ میلیارد تومان ارزشگذاری میشود.