آبتاب– فاطمه مهسا کارآموزیان- اسفناج، گیاه بومی ایران است و از اوایل قرن اول میلادی کم کم به نقاط دیگر دنیا راه یافته است. طبق متون تاریخی، اسفناج در قرن هفتم، در چین و در قرن دوازدهم، در اسپانیا هم کشت میشده است. اسفناج، گیاهی است یک ساله، دارای ساقهای راست، به ارتفاع نیم متر که برگهای آن پهن و نرم و مثلثی شکل به رنگ سبز میباشند. دو نوع اسفناج وجود دارد که بنام پاییزه و بهاره نامیده میشوند. اسفناج بهاره، در فصل بهار کاشته میشود و به اسفناج انگلیسی معروف است. نوع پاییزه آن که به خاک بسیار غنی احتیاج دارد، در پاییز کاشته میشود. اسفناج نسبت به سرمای زمستان مقاوم است. گلهای اسفناج به رنگ سبز کمرنگ میباشند. اسفناج چون دارای مواد غذایی فراوانی است، کشت آن امروز در تمام نقاط دنیا معمول است. برگ اسفناج از نظر طب قدیم ایرانی کمی سرد است و برخی عقیده دارند که متعادل است، یعنی نه سرد است و نه گرم. برگ اسفناج منبع غنی ویتامین A ، B3، C و آهن و پتاسیم میباشد. اسفناج برای پایین آوردن تب مفید است. ملین است و یبوست را برطرف میکند. خوردن اسفناج از سرطان جلوگیری میکند، مخصوصا در افرادی که به مصرف الکل و سیگار عادت دارند. تحقیقات دانشمندان نشان داده است که اسفناج در پیشگیری از سرطان روده بزرگ و معده موثر است. مصرف خوراکی این گیاه، بهترین دارو برای کسانی است که مبتلا به کم خونی هستند و تعداد گلبولهای قرمز خون را افزایش میدهد، بنابراین بهترین دارو برای افراد مبتلا به کم خونی است. مطالعات نشان داده است مصرف اسید فولیک خطر بیمایهای قلبی را ۱۶ درصد، خطر سکته مغزی را ۲۴ درصد و خطر ترومبوز وریدهای عمقی را ۲۵درصد کاهش میدهد. ترومبوز وریدهای عمقی زمانی رخ می دهد که خون در سطح لایههای داخلی وریدهای سیاهرگها عمقی لخته می شود که معمولا این حالت در پاها اتفاق می افتد. این لختهها خطرناک هستند به این دلیل که ممکن است شکسته شوند، وارد جریان خون شده و شریانهای (سرخرگها) بزرگ و مهم به ویژه شریانهای ریه را مسدود کنند و منجر به مرگ شوند. این اختلال در اغلب موارد در خانمها و در سنین بالای ۴۰ سال رخ می دهد.
اسفناج از نظر داشتن ویتامین B3 بسیار غنی است، بنابراین داروی مهمی برای برطرف کردن بیماری پلاگر است. پلاگر یک نوع بیماری است که به علت کمبود ویتامین B3 در بدن به وجود میآید و نشانههای آن ضعف بدن، تشنج، اختلال در دستگاه هاضمه و بوجود آمدن لکههای قرمز روی بدن است. اسفناج منبع غنی از اسید فولیک میباشد، در واقع، اسید فولیک سطح اسید آمینهای موسوم به، هوموسیستئین، را در بدن کاهش میدهد که این ماده نقش مهمی در ایجاد بیماریهای قلبی و عروقی دارد. محققان دست کم ۱۳ نوع مختلف از ترکیبات فلاونوئیدی در اسفناج پیدا کردهاند که به عنوان آنتیاکسیدان عمل میکنند و خواص ضدسرطانی دارند و به علت داشتن منیزیم، جلوی پیشرفت سرطان را میگیرد.
نحوه مصرف
مصرف خوراکی: خوردن اسفناج پخته یا بورانی در رفع تشنگی موثر است. آش اسفناج با گشنیز، برای سردردهایی که ناشی از سوء هاضمه و اختلال دستگاه گوارش است، مفید میباشد.
شیرابه: غرغره آب اسفناج پخته، برای از بین بردن ورم و درد گلو مفید است.
توصیهها: اسفناج بعلت داشتن اگزالات، برای بیماران مبتلا به ورم مفاصل و سنگهای کلیه و مثانه مناسب نیست. ضمنا افرادی که سرد مزاج هستند، باید اسفناج را با ادویههای گرم نظیر فلفل، دارچین، زنجبیل و هل میل نمایند.