از قنات و قنات داری تا سرشاخه های هلیل

   100967

مهندس حسن اشرف گنجوئی-کارشناس رسمی و محقق تأمین آب


قنوات اساسی ترین منابع تأمین کننده پایدار استان کرمان جایگاهی در قانون وزارت نیرو به جز تخریب ندارند!

بررسی های کارشناسی مستمر و پیوسته ازمنابع تأمین کننده آب استان کرمان اثبات مینماید که اساسی ترین و ارزنده ترین منابع قنوات هستند. آنها ریشه در تاریخ زندگی وحیات استان دارند. قنواتی که اکثریت آنها به دلیل حفر چاههای عمیق بی رویه و پایین رفتن سطح آب سفره های زیرزمینی بائر شده و در حال حاضر از مدار تأمین آب خارج شده اند ولی همه قنواتی که در مناطق کوهستانی و در مسیر رودخانه های فصلی قرار دارند حائز اهمیت هستند. نگهداری وحفاظت و حراست از آنها به معنی بهاء دادن به تأمین آب پایدار حتی الامکان برای شرب میباشد. به این مسئله بایستی اشراف داشته باشیم که بنیان این سری از قنوات از قرنها قبل گذاشته شده همانطوریه که کره زمین مرتبأ در حال تحول و تغییر میباشد. قنوات هم متأثر از پدیده های زلزله، خشکسالی، ترسالی، و سیلابها جنس خاک کوره قنوات مرتباً در حال تغییر و تحول میباشند. برای اینکه کارایی قنوات حفظ و قابلیت بهره دهی آنها افزایش یابد، ضرورت دارد که همراه با تحولات و مشکلاتی که برای آنها اتفاق می افتد، برای اصلاح و مرمت آنها اقدام نمود؛ در غیر اینصورت بسرعت قنوات دائر هم در ردیف قنوات بائر و بی خاصیت قرار خواهند گرفت. در گذار زمان اثبات شده مقنیان و میرابهای محلی از بهترین شناخت برای حفاظت قنوات برخوردارند و قادرند به موقع و با پیش بینی صحیح برای ریزشها، فرسایش ها، گرفتگی کوره قنات، موقعیت مادرچاه یا چاههای میله ای در برابر سیلابها چگونگی افزایش آبدهی قنوات چاره اندیشی و برنامه ریزی نمایند. وارد کردن مقنیان و پیمانکاران غیر بومی و یا استفاده از کارگران افغانی برای احیاء و مرمت قنوات همیشه نتایج معکوس داشته و دارد. در فرهنگ قنات و قنات داری هر رشته قنات از دو بخش تران وخشکان تشکیل شده است. بخش تران قسمتی از کوره قنات است که از مادرچاه شروع میشود. در این قسمت که زه دار است، زه آبها آزاد و از طریق کوره قنات در جهت شیب جاری میشوند. بخش خشکان فاقد زه آب است و کار آن هدایت زه آبهای بخش تران به مزرعه است. بررسی های انجام شده از اکثریت قنوات استان نشان میدهد که معمولاً طول بخش خشکسان بیشتر و یا گاهاً چندین برابر طول بخش تران میباشد. مسئله ای که آب جاری شده در این قسمت متناسب با جنس خاک بیشتر و بیشتر نفوذ و از آبدهی قنات می کاهد. نوسانات سرعت جریان آب در بخش خشکسان بخصوص در مواقعی که سیلابها به کوره قنات وارد می شوند. در خم و پیچ های کوره قنات، سبب ریزشهای جانبی و در تداوم بیشتر طول و عرضی را میسازند که نفوذ و تلفات آبی را چندین برابر می نماید. برای به روز نمودن قنوات ایجاب میکند که مسیرهای خشکسان ارزیابی وحتی الامکان با بهره برداری از لوله و با منظور نمودن شیب زمین و خارج نمودن از کوره طولانی و پر هزینه انتقال آب را انجام داد.


نظر شما