محبوبيت سيگار!

   46798

زهير باقری نوع پرست


شاخه ای به نام «جهل شناسی» در فلسفه وجود دارد که کمتر از «معرفت شناسی» شناخته شده است. در «جهل شناسی» به جای بررسی اينکه چه چيزی «دانش» محسوب می شود و معيار تمايز «دانش» از «باورهای غلط» چيست؛ به بررسی جهل، انواع آن و چگونگی گسترش آنها پرداخته می شود. «رابرت پروکتور»، استاد دانشگاه استنفورد، کتابی در همين زمينه دارد و برای تبيين اينکه چرا سيگار می کشيم؟ از جهل شناسی بهره می گيرد. او که در زمينه تاريخ علم و معرفت شناسی تخصص دارد در اين کتاب آمار و ارقامی ارائه می کند که بسيار قابل توجه است و تحليلش را بر اين آمار استوار می کند که سيگار سالانه به مرگ حدود نيم ميليون نفر در آمريکا می انجامد؛ يعنی تقريباً از هر پنج مرگ، يکی با سيگار کشيدن مرتبط است که بيش از مرگ ومير ناشی از ایدز، سوء مصرف موادمخدر، سوء مصرف الکل و تصادف های رانندگي است!

تعداد شهروندان آمريکايی که بواسطه سيگار کشيدن از دنيا رفته اند 10 برابر افرادی است که در تاريخ جنگ های اين کشور کشته شده اند! سيگار علت بروز حدود 90 درصد سرطان های ريه است و سالانه 34 هزار نفر به دليل بيماری های قلبی، ناشی از در معرض دود سيگار بودن، فوت می کنند.  با وجود چنين يافته هايی اما باز آمارها می گويند حدود يک ميليارد نفر در جهان سيگار می کشند. ضرر بسيار زياد سيگار از يک سو و مصرف بسيار بالای آن از سوی ديگر، می تواند ما را به اين نتيجه برساند که «ضعف اراده» در انسان ها بسيار رايج است.

«رابرت پروکتور»، در کتاب «هولوکاست طلايی» به بررسی اين پرسش پرداخته است که چرا سيگار با وجود اين ميزان از آسيب برای سلامتی، از چنين مقبوليتی در سطح جهان برخوردار است؟ او در اين کتاب بررسی می کند که چگونه کمپانی های قدرتمند و ثروتمند سيگار به روش های مختلف از آسيب رسيدن به منافع شان جلوگيری می کنند. يکی از مشهورترين اين موارد، فراخوان «هنوز ثابت نشده» در ميانه سده بيستم بود. مکانيسم اين فراخوان، مکانيسمی متعارف و مقبول نزد محافظه کاران است. زيان های سيگار، همانند: گرمايش زمين، پارازيت امواج ماهواره ای، يا آلودگی را نمی توان با قطعيت اثبات کرد. اين ماهيت «امور تجربی» است، ولی محافظه کاران به جای در نظر گرفتن اين خصيصه امور تجربی، در چنين مواردی مطالبه «اثبات» يا «يقين» می کنند. در فراخوان نامبرده، کمپانی ها با تأکيد بر اينکه ضرر سيگار اثبات نشده است يا اينکه نمی توان اثبات کرد که سيگار عامل مرگ و مير است از تبليغ عليه سيگار جلوگيری کردند.

اين کتاب، همچنين به روش هايی که کمپانی های سيگار به جذب زنان، اقليت های نژادی و نوجوانان دست زدند، اشاره می کند. کمپانی ها با معرفی سيگارهايی که نيکوتين و قير کمتری داشتند نويد آسيب کمتر به سلامتی را می دادند، در حالی که در واقع اين سيگارها کشنده تر بودند. در اين کتاب، نويسنده به ما می گويد که تلاشی فراگير و سيستماتيک در جريان است که هدف نهايی آن «توزيع جهل» در مورد سيگار بين مصرف کنندگان اين محصول است. اين چنين پديده هايی را در فلسفه در شاخه ای به نام «جهل شناسی» بررسی می کنند. برخی نهادهای تجاری - سياسی از «جهل عمومی» منفعت کسب می کنند. دو مثالی که پروکتور در اثر ديگر خود می زند «بنگاه های مالی» و «نهادهای نظامی» هستند. به عنوان مثال: «پروکتور» با بررسی های خود نشان می دهد که گرمايش زمين چندين دهه است که به عنوان خطری جدی شناسايی شده است، ولی از معرفی اين پديده به عنوان يک خطر جدی به عموم مردم سر باز زده می شود؛ چرا که در آن صورت، قواعد و مقرراتی که کمپانی ها برای محافظت از محيط زيست بايد به آنها ملزم شوند مانعی برای سودشان می شود. وی از «قوانين سری طبيعی» سخن می گويد. منظور او از چنين قوانينی اين است که امکان دارد برخی نهادها و مراکز قدرت از وجود قوانين طبيعی جديدی آگاه شده باشند، ولی آنها را با عموم مردم در ميان نگذارند چرا که ممکن است برای منافع مالی و روش های درآمدزايی شان اشکال ايجاد کند. توجه به مکانيسم های گسترش و توزيع جهل بين عموم مردم می تواند به ما کمک کند تا متوجه شويم که چرا مصرف کالايی که اين ميزان ضرر و زيان دارد بين عموم مردم رايج است. شايد به سختی بتوان مصرف کننده سيگاری را يافت که دقيقاً از تمامی ضرر و زيان های سيگار کشيدن آگاه باشد. اغلب افراد باورهايی کلی در مورد سيگار دارند، مانند اينکه «سيگار کشيدن برای سلامت مضر است»؛ اين در حالی است که اين روزها اين سخن را تقريباً در مورد همه چيز می شنويم. بنابراين، «باورهای کلی» نمی توانند مانع خوبی برای مصرف سيگار باشند.


نظر شما