آینده نگری برای زلزله

   19690

نوشتاری از مرحوم دکتر سعید رجائی خراسانی در ارتباط با زلزله


زلزله و آتشفشان دو پدیده مرتبط بهمند، چون هر دو در اثر لغزش، جابجائی و یا حرکت لایه‌های تحتانی و بسیار داغ زمین رخ می‌دهند، ولی چنین نیست که هر زلزله‌ای همراه با آتشفشان یا هر آتشفشانی همراه با زمین لرزه باشد. کشور ما از نقاط زلزله خیز کره زمین است و در ظرف چهل تا پنجاه سال گذشته زلزله‌های سهمگین و مخرب متعددی را پشت سر گذاشته و ضایعات انسانی و مادی سنگینی متحمل شده است. زلزله بسیار مخرب جنوب کرمان حدود پنجاه سال پیش که دهکده‌ای در نزدیکی زنگی‌آباد را با خاک یکسان کرد، زلزله کرمان در اواخر دهه 1350، زلزله گلبافت، زلزله طبس در جنوب خراسان، زلزله رودبار، زلزله قزوین، زلزله بوئین‌زهرا، زلزله ی بم که خرابی ها و تلفات زیادی بر‌جای گذاشت و بالاخره زلزله زرند کرمان که علاوه بر ضایعات اطراف شهرستان، چندین روستا را هم در نواحی کوهستانی بکلی از بین برد، همگی از جمله زمین لرزه‌هایی هستند که در طول نیم قرن گذشته در کشور ما رخ داده است؛ اما هیچکدام با انفجار‌های آتشفشانی همراه نبوده اند.

با همه پیشرفت هایی که در زمین‌شناسی و زلزله‌شناسی به وقوع پیوسته، کسی نمی‌داند که زلزله در آتشفشان دقیقا کی و کجا رخ می دهد، هرچند که گسل‌های زلزله و مناطق زلزله خیز زمین به دقت شناسائی شده‌اند. قله دماوند در شمال تهران آبستن آتشفشان سهمگینی است که اگر فوران کند تلفات و ضایعات غیرقابل تخمینی بر شهر تهران وارد می‌کند. تهران با حدود چهارده میلیون سکنه در دامنه قله سفید پوش دماوند قرار دارد. در سال‌های اخیر تقریبا همه ساخت و سازهای شهر تهران بویژه برج‌های بلند و آسمان خراش‌های آن با احتساب دقیق مقاومت در مقابل زلزله ساخته شده‌اند و شهرداری تهران اهتمام تمام دارد که مجوز همه ساختمانها را براساس احتساب دقیق مقاومت در برابر زمین لرزه صادر نماید، اما عالیترین میزان مقاومت در برابر زلزله هم نمی تواند جلو سیل مواد مذاب یا فوران خاکستر داغ و آتشپاره‌های قله دماوند را بگیرد. تنها کار بسیار خوبی که متأسفانه نمی‌توان کرد این است که در یک آینده نگری درازمدت اولا، جلو گسترش شهر گرفته شود و ثانیا، برنامه‌ای برای انتقال تدریجی سکنه تهران بجای دیگر از کشور طراحی شود.

با وضعیت خاص کشور ما که روی گسل زلزله قرار دارد، آموزش‌های ساده زلزله‌شناسی و آتشفشان‌شناسی به شهروندان کشور از مهمترین و بهترین برنامه‌هایی است که باید در برنامه درسی دوره‌های ابتدایی و متوسطه کل کشور گنجانده شود. قبل از اینکه خطرات زلزله و آتشفشان و چگونگی محافظت از شهروندان در صورت بروز زلزله را به شهروندان بیاموزیم، جا دارد که اطلاعات دقیق و علمی به زبان ساده‌ای در اختیار آنها قرار دهیم.

 


نظر شما