اهداف و رهنمودهای كشاورزی به سبک ارگانيک

   15801

مهندس سیدمحمد حسینی، پژوهشگر علوم زیستی و مدرس دانشگاه


در چند سال گذشته، صنعت تولید غذا بدون سموم و کود شیمایی در سراسر جهان رشد فوق‌العاده‏ای داشته است. امروزه دیگر فقط بحث غذا و اقتصاد در کشاورزی مطرح نیست، بلکه تولید غذای با کیفیت و پایدار با حفظ محیط‌ زیست مدنظر است. با توجه به مطالب قبلی گفته شده در شماره های قبل، بطور کلی بایستی خاطر نشان شد که نظام توليدی كه تركيبی از تكنولوژی‌هایی با نهاده خارجی كم،‌ حفظ محيط زيست و بهره ‌وری ‌باشد؛ درحاليكه مصرف منابع را كاهش داده و سهم اساسی  در توسعه پايدار اكولوژيكی و اجتماعی-اقتصادی دارد. در كل می ‌توان گفت که كشاورزی ارگانيک تعاريف گسترده‌ای دارد اما يک ويژگی مشترک اين تعاريف، اين است كه از روش‌های توليد طبيعی محلی استفاده می ‌شود، بنابراين مبتنی بر پايداری محلی است اما يكی از ويژگی‌های توليد ارگانيک كه آن را از بسياری گزيدارهای ديگر جنبش‌های كشاورزی جدا می‌ كند،‌ اين است كه تاريخچه دستورالعملی دارد. حدود ۴۰ میلیون هکتار زمین در دنیا زیر کشت محصول های کشاورزی ارگانیک است. کشورمان اکنون جایگاه ویژه ای در انجمن های جهانی فعال در این عرصه دارد. دانشمندان حوزه کشاورزی ارگانیک در سال های اخیر به ایران سفر و بر جایگاه ویژه کشورمان در تولید محصول های با ارزش ارگانیک کشاورزی تأکید کرده اند. فدراسیون جهانی جنبش کشاورزی ارگانیک(IFOAM)  فقط در سه کشور نمایندگی دارد که شامل: فرانسه، ژاپن و ایران است و این موضوع نشان دهنده جایگاه و اهمیت کشورمان در این عرصه است. در ایران کشاورزان موفق در این عرصه روز به روز در حال بیشتر شدن هستند. بطور نمونه باید گفت که «مهندس کریم باباجانی» یکی از کشاورزانی که توانست محصول برنج ارگانیک در مازندران تولید کند. وی برنج ارگانیک به نظارت شرکت BCS آلمان و «پروفسور ابرمایر» گواهی تأیید گرفت. کشور ما در حال وارد شدن به نسل سوم کشاورزی ارگانیک است. نسل نخست را مربوط به فلسفه ارگانیک، نسل دوم را قوانین و استانداردها و نسل سوم ورود به مباحث علمی است. در چشم انداز توسعه کشاورزی اروپا تا سال ۲۰۲۰ میلادی، توجه ویژه ای به تحقیق در زمینه ارگانیک در مدارس و دانشگاه ها شده است.

سياست‌‌های كشاورزی ارگانيک از كشوری به كشور ديگر  و از منطقه ای به منطقه ديگر متفاوت می ‌باشد. در برخی مناطق دنیا مانند: شيلی سياست‌های متمركز بر كسب درآمدهای صادراتی است. تولید ارگانیک در مالزی بدین منوال پیش می رود که باور بر آن است که كشاورزی ارگانيک را راهی برای حمايت بازارهای داخلی و كاهش واردات باشد. در دانمارک سياست‌ها متمركز بر حفاظت از محيط زيست و در آفريقای جنوبی تأكيد بر توسعه روستايی دارد. در هند هدف قدرتمند كردن قابليت رقابت كشاورزان خرده‌ پا است و تأكيد بر رقابت با كيفيت نسبت به كميت، راهبرد بازارهای جزيره‌های كوچک می باشد درحال حاضر نظام كشاورزی در كشور، مبتنی بر نظام متعارف انقلاب سبز، يعنی توليد مبتنی بر استفاده از نهاده‌های شيميايی است. درصد بالایی از نظام توليد محصول در كشور در محصولات باغی و زراعی مبتنی بر استفاده از نهاده‌های شيميايی است و تنها قلیلی از مزارع كشور، نظام طبيعی توليد حاكم است كه در آن كود و سم استفاده نمی ‌شود. اين در حالی ‌است كه شرايط اقليمی خشک و نيمه خشک كشور ما برای توسعه كشاورزی ارگانيک مساعد می ‌باشد، زيرا نهاده‌های مورد مصرف كشاورزی مدرن در اين اراضی كمتر بوده و مصرف كودهای آلی در اين زمين‌ها باعث افزايش سريع حاصل‌خيزی خاک و نفوذپذيری آن نسبت به آب می ‌گردد.

این بخش از کشاورزی اهدافی دارد که علاوه بر موارد گفته شده در شماره های پیشین، این مقاله که بصورت کلی بازگو شد در این بخش مهمترین اهداف اساسی در توليد و فرآيند ارگانيک ( IFOAM, 1998) گرد آوری شد:

§        توليد غذا با كيفيت بالا با مقدار كافی.

§        تعامل سازنده و ارتقاء دهنده با نظام‌ها و چرخه‌های طبيعی.

§        بهبود اكوسيستم‌های پايدار و ارزشمند.

§        حفظ و بهبود حاضلخيزی بلندمدت خاک.

§        درنظر گرفتن اثرات اجتماعی و اكولوژيكی وسيعتر توليدات و سيستم‌های فرايندی ارگانيک.

§        بهبود و ارتقاء چرخه‌های بيولوژيكی در چارچوب نظام كشاورزی، ميكروارگانيزم‌ها، خاک، گياه و حيوانات.

§        حفظ تنوع ژنتيكی نظام توليدی و محيط آن، از جمله: حفظ گونه‌های گياهی و سكونتگاه های حيات وحش.

§        بهبود استفاده سالم و مناسب از آب،‌ منابع آبی، و تمام موجودات زنده آن.

§        ايجاد تعادل بين توليد محصولات زراعی و محصولات دامی.

§        استفاده تا سرحد ممكن از منابع تجديدپذير در نظام‌های توليدی مديريت شده محلی.

§        احيای شرايط  زندگی دام‌ها با درنظر گرفتن جنبه‌های اساسی رفتاری آنها.

§        توليد محصولات ارگانيک قابل درجه‌ بندی.

§        اجازه درگير شدن همه افراد در توليد و فرآوری محصولات ارگانيک با كيفيتی كه  برطرف كننده نيازهای اساسی زندگی آنها باشد و سود كافی و رضايت كننده از كار،‌ از جمله محيط امن كاری را ايجاد كند.

§        پيشرفت به سمت زنجيره‌های توليد، فرآوری، و توزیع سراسری كه هم از لحاظ اجتماعی و هم از لحاظ اكولوژيكی مسئوليت‌پذير باشد.

§        بر همین اساس بطور کلی سازمان تحقيق كشاورزی ارگانيک (FIBL) رهنمودهای زير را برای توليد ارگانيک ارائه داده است که بدین شرح می باشد: استفاده نكردن از هيچگونه نوع كود شيميايی، عدم استفاده از آفت‌كش‌ها (از جمله: ‌علف‌ كش‌ها، حشره ‌كش‌ها و قارچ‌ كش‌ها)، استفاده نكردن از گونه‌های اصلاح شده ژنتيكی (GM)، تناوب زراعی (عدم كشت مداوم يک محصول در دوسال متوالی)، ثبت و ضبط مدارک و سوابق برای بررسی تأئيديه.


نظر شما