دانستنی هایی درباره محیط زیست

   15444

دکتر غلامرضا شریفی سیرچی -پژوهشگر و استاد دانشگاه


      محیط ­زیست به همهٔ محیط‌­ هایی که در آنها زندگی جریان دارد، گفته می ­شود. مجموعه‌ ای از عوامل فیزیکی خارجی و موجودات زنده که با هم در کنش هستند، محیط زیست را تشکیل می‌ ­دهند و بر رشد و نمو و رفتار موجودات تأثیر می‌­ گذارند. می‌ ­توان محیط ­زیست را مجموعه‌ ای از عوامل طبیعی کرهٔ زمین، همچون هوا، آب، اتمسفر، صخره، گیاهان و غیره، که انسان را احاطه می­‌ کنند؛ خلاصه کرد. تفاوت محیط ­زیست با طبیعت در این است که تعریف طبیعت شامل مجموعه عوامل طبیعی، زیستی و غیرزیستی می‌شود که منحصراً در نظر گرفته می ­شوند، درحالی که عبارت محیط ­زیست با توجه به برهم‌کنش‌های میان انسان و طبیعت و از دیدگاه بشر توصیف می‌شود. رشته‌های مختلفی در ایران دربارهٔ محیط ­زیست وجود دارد که از جمله آنها می ­‌توان رشته‌های مهندسی منابع طبیعی - محیط­ زیست، مهندسی عمران - محیط­ زیست، مهندسی شیمی - محیط ­زیست، حقوق محیط ­زیست و مهندسی بهداشت محیط را نام برد. رشته علوم محیط­ زیست (مهندسی منابع طبیعی-محیط­ زیست) شامل مباحثی نظیر: بوم‌شناسی گیاه‌ شناسی، جانورشناسی، زیست‌ شناسی، سیستماتیک، ژئومورفولوژی، فیزیولوژی، مدیریت، حیات ­وحش، شیمی آلی، زمین‌ شناسی مساحی، ریاضی، فیزیک، برنامه­ ریزی شهری، جغرافیا، اقتصاد، ارزیابی، آلودگی، اپیدمیولوژی، بهداشت، هواشناسی، مدیریت کشاورزی، و ژنتیک می‌ ­باشد که به تازگی در ایران این رشته رونق پیدا کرده ‌است و به دلیل حیاتی بودن این رشته افراد با سطح علمی بالا جذب این رشته می‌ شوند (در سطح آزمون سراسری) ولی در کشور ایران بهره‌­ وری از این رشته آنچنان که باید با توجه به شرایط اکولوژیکی خاص منطقه صورت نمی­ گیرد. بنابراین، واژه محیط ­زیست بر عوامل و دانش گسترده بنا شده که در یک مقاله پرداخت به همه آنها امکان­ پذیر نیست. پرداختن به محیط­ زیست به سلسله مقالات نیاز دارد که در طول زمان باید آنها را به زبان ساده تهیه و انتشار داد.

    اولین مقاله محیط ­زیست را با مقاله کوتاهی در مورد منابع طبیعی گیاهی شروع می­ کنیم. گیاهان یکی از وسیع­ترین گونه ­های زیستی هستند که در روی زمین زندگی می کنند. اگر حیات را در روی کره­ زمین خلاصه کنیم، به دو مورد می­ رسیم که بدون آن دو مورد حیات در روی زمین ممکن نیست که یکی کلروفیل و دیگری نور است. اصلی ترین منبع کلروفیل در گیاهان و نور در خورشید است. البته، عوامل دیگر را نادیده نمی­ گیریم. به این دو مورد اصلی اشاره کردیم. به ­طور کلی گیاهان بستر زندگی همه موجودات زنده هستند. گیاهان در طول قرن­ های متمادی در روی زمین به ­وجود آمده، تکامل یافته و بقای زندگی خود و سایر موجودات زنده را فراهم آورده ­اند. اگر انسان در محیط­ زیست گیاهان و جانوران دخالت نمی­ کرد، مثل میلیون­ها سال که دخالت جدی نکرده بود؛ این موجودات در تعادل به زندگی خود ادامه می­ دادند و شاید هیچ­وقت تخریب محیط ­زیست امروزی پیش نمی ­آمد. موجود دو پا به­ نام انسان زمانی که غارنشین بود و از طریق جمع ­آوری میوه و ریشه گیاهان زندگی می ­کرد و هراز گاهی به شکار حیوانات هم دست می­زد، تعادل محیط ­زیست را برهم نزده بود. انسان زمانی که براساس قانون طبیعت رفتار می­کرد، محیط­ زیست صدمه نمی ­دید. مثلاً زمانی که تعدادی از حیوانات را اهلی کرد. آن زمان هر جا که علوفه فراهم بود (ییلاق و قشلاق) براساس قانون طبیعت رفتار می­کرد و در یک جا ساکن نمی ­شد که با چرای مفرط باعث از بین رفتن گیاهان و عدم بذر افشانی آنها شود و زمین­ ها را به بیابان تبدیل کند. بشر زمانی که یکجانشینی را پیش گرفت و به کشاورزی روی آورد، تخریب محیط­ زیست نیز شروع شد. ابتدا تعداد انسان در روی کره­ خاکی کم بود و زمین­ های زیر کشت هم محدود بود. در آن زمان اگر تخریب به­ وجود می­ آمد، ولی به علت وسعت کم، تخریب جدی به حساب نمی­ آمد. با به­ وجود آمدن شهرهای بزرگ و افزایش جمعیت انسانی و حیوانی اهلی شده، تخریب محیط­ زیست از راه­ های مختلف به ­وجود آمد. احداث مزارع و باغات بزرگ، خانه­ سازی، جاده ­سازی و غیره موجب تخریب جدی محیط ­زیست شد. از طرف دیگر برای خانه­ سازی و سایر مصارف درختان جنگلی را مورد هدف قرار داد. همچنین، برای سیر کردن این جمعیت انسانی سیری­ناپذیر با استفاده از وسایل و تجهیزات جدید به شکار انبوه و بی­ رویه دست زد. نه تنها گونه ­های گیاهی بلکه گونه ­های جانوری و آبزیان را به خطر انداخت. بشر با ابداع و اختراع ادوات و ماشین­ آلات کشاورزی و شکار گونه­ های طبیعی و سازگار گیاهی و جانوری را تهدید کرد و با استفاده از سموم دفع آفات و بیماری­ های گیاهی گونه­ های مختلف حشرات را از بین برد. انسان با استفاده از کودهای شیمیایی سیستم خاکی کره ­زمین را به­ هم ریخت و با استفاده از آب­های سطحی و زیرزمینی ضربه مهلکی به پیکره این کره خاکی وارد آورد. در مورد هر یک از این موضوعات و تخریب بشر برروی آنها صدها مقاله می­ توان نوشت.

     در خاتمه باید عرض کنم که حداقل صورت مسئله آشکار و عیان هست و مخرب اصلی و روش تخریب هم معلوم است، نه اینکه راه­ حلها معلوم نباشد؛ راه ­حل­های مختلف برای جلوگیری از تخریب و التیام برخی تخریب ­ها مشخص است. تنها عزم ملی و جهانی برای جلوگیری از بدتر از این شدن وضعیت نیاز است.

 


نظر شما