آبتاب: سال ۲۰۲۶ در حالی ادامه مییابد که کره زمین گرمتر از هر زمان دیگری در تاریخ ثبت شده است و دادههای علمی، تصویری نگرانکننده از شتاب گرفتن بحران اقلیمی ترسیم میکنند. بر اساس آخرین گزارش سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک اتحادیه اروپا، ماه ژانویه سال ۲۰۲۶ پنجمین ژانویه گرم ثبت شده و ماه مارس همان سال نیز چهارمین مارس گرم جهان لقب گرفته است، به طوری که میانگین دمای مارس ۲۰۲۶ حدود ۱.۴۸ درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پیش از صنعتی شدن قرار دارد.
سازمان جهانی هواشناسی نیز هشدار داده است که میانگین دمای سه ساله ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ برای نخستین بار در تاریخ از آستانه بحرانی ۱.۵ درجه سانتیگراد عبور کرده و در این میان، سال ۲۰۲۵ با میانگین دمای ۱.۴۴ درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پایه، به عنوان سومین سال گرم ثبت شده شناخته میشود.
با این حال، آنچه دانشمندان را بیش از همه نگران کرده، پیشبینی شکلگیری پدیده قدرتمند «النینیوی گودزیلا» در ماههای آینده است که میتواند دمای جهانی را به سطحی بیسابقه برساند و باعث شود سال ۲۰۲۶ نه تنها دومین سال گرم تاریخ، بلکه شاید حتی رکورد سال ۲۰۲۴ را نیز بشکند.
همراه با این افزایش بیسابقه دما، رویدادهای اقلیمی افراطی نیز در سراسر جهان شدت گرفتهاند؛ به طوری که تا ششم ماه مه ۲۰۲۶، بیش از ۱۶۰ میلیون هکتار از زمینهای جهان طعمه آتشسوزیهای ویرانگر شده است که این رقم بالاترین میزان از زمان شروع ثبت دادهها در سال ۲۰۱۲ محسوب میشود.
همچنین دمای سطح دریاها نیز در اوایل سال جاری به دومین سطح گرم ثبت شده رسیده و این موضوع نه تنها حیات آبزیان را تهدید میکند، بلکه میزان جذب کربن توسط اقیانوسها را کاهش داده و بر شدت طوفانهای گرمسیری میافزاید. اما نگرانکنندهترین هشداری که پژوهشهای مبتنی بر دادههای سال ۲۰۲۶ منتشر کردهاند، مربوط به عبور از «نقاط بحرانی» در سیستم زمین است.
بر اساس مطالعهای که در مجله «نشنال ساینس ریویو» منتشر شده، ذوب سریع یخهای قطبی، خشکیدن تدریجی جنگلهای بارانی آمازون، اختلال در جریانهای اقیانوسی اطلس شمالی و ذوب شدن لایههای یخ زدای دائمی در سیبری، همگی ممکن است به سمت نقطه بازگشت ناپذیری در حرکت باشند.
وحشتناکتر آنکه این نقاط بحرانی به صورت زنجیرهای عمل میکنند؛ بدین معنا که عبور از یک نقطه، میتواند به طور خودکار سایر نقاط را نیز فعال کرده و یک اثر دومینوی اقلیمی راه بیندازد که در نهایت زمین را برای همیشه از وضعیت پایدار فعلی خارج کرده و وارد مرحله موسوم به «زمین گلخانهای» کند.
در چنین سناریویی، سطح آب دریاها چندین متر افزایش مییابد، بیشتر حیات گیاهی و جانوری در خشکی و اقیانوسها منقرض میشود و مناطق وسیعی از کره زمین غیرقابل سکونت خواهند شد.
در کنار این نگرانیها، پدیده جدیدی نیز توجه محققان را جلب کرده است: کاهش بیسابقه پوشش ابرهای پایینارتفاع بر فراز اقیانوسها که پیش از این نقش یک آینه طبیعی را ایفا کرده و بخش قابل توجهی از تابش خورشید را به فضا بازمیگرداندند.
تحلیل دادههای ماهوارهای نشان میدهد که کاهش این ابرها که به نظر میرسد ناشی از کاهش آلایندههای سولفات ناشی از سوخت پاکتر کشتیها باشد، خود به یک عامل مستقل و تقویتکننده گرمایش تبدیل شده است و این پدیده نشان میدهد که مدلهای اقلیمی پیشین شاید سرعت واقعی گرمایش را کمتر از آنچه هست برآورد کردهاند.
در حوزه سیاستگذاری، آخرین گزارش بین المللی تغییرات اقلیمی که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده، صریحاً اعلام میکند که تعهدات فعلی کشورها برای کاهش گازهای گلخانهای به هیچ وجه کافی نیست و جهان همچنان در مسیری قرار دارد که تا پایان قرن، میانگین دما بین ۲.۳ تا ۲.۵ درجه سانتیگراد افزایش خواهد یافت.
این رقم که بسیار فراتر از هدف ۱.۵ درجه پیمان پاریس است، به معنای نابودی صخرههای مرجانی، کاهش شدید تولید محصولات کشاورزی در مناطق گرمسیری، افزایش مهاجرتهای اقلیمی و دهها میلیون مرگ زودرس ناشی از گرما و آلودگی هوا خواهد بود.
اگرچه فناوریهای تجدیدپذیر به سرعت در حال گسترش هستند و هزینه انرژی خورشیدی و بادی به طور چشمگیری کاهش یافته، اما سرمایهگذاری در سوختهای فسیلی کماکان از سرمایهگذاری در انرژی پاک پیشی میگیرد و این شکاف خطرناک نشان میدهد که اراده سیاسی جهانی هنوز برای مقابله جدی با این بحران شکل نگرفته است.
به عبارت دیگر، سال ۲۰۲۶ دیگر سال هشدار نیست، بلکه سالی است که بسیاری از پیشبینیهای دهه قبل به واقعیت تلخ تبدیل شدهاند و بشریت در برابر دو راهی قرار دارد: یا اقدام فوری و هماهنگ جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و حذف تدریجی سوختهای فسیلی، یا پذیرش آیندهای که در آن گرمایش زمین به یکی از بزرگترین عوامل مرگ و میر و بیثباتی در تاریخ تبدیل خواهد شد.