آبتاب– فاطمه مهسا کارآموزیان- خار مریم گیاهی بومی منطقه مدیترانه است که امروزه در بسیاری از نقاط جهان، از اروپا تا آسیا و از آفریقا تا آمریکای شمالی، رشد میکند. این گیاه مقاوم، معمولاً در مناطق خشک و آفتابی میروید. ساقه آن در بخشهای بالایی منشعب میشود و برگهایی پهن با رگهها یا خالهای سفید دارد. گلهای گیاه به رنگ قرمز مایل به ارغوانی بوده و میوه آن کوچک، با پوستهای سخت، قهوهای، لکهدار و براق است. خار مریم بهراحتی رشد کرده و طی کمتر از یک سال به بلوغ میرسد.
خار مریم از دیرباز در درمان اختلالات کبدی مورد توجه بوده است. این گیاه در بهبود علائم بیماریهایی نظیر هپاتیت، سیروز و التهابات کبدی مؤثر شناخته میشود. یونانیان باستان از آن برای درمان یرقان استفاده میکردند و پزشکان قرون وسطی نیز آن را برای ناراحتیهای کبد به کار میبردند. حتی مادران شیرده نیز از برگهای این گیاه برای افزایش شیر بهره میگرفتند.
میوه خار مریم حاوی ترکیب فعالی به نام سیلیمارین (Silymarin) است. این ترکیب اثر حفاظتی بر کبد دارد و قادر است سلولهای آسیبدیده کبد در اثر مصرف الکل یا سایر سموم را ترمیم کند. سیلیمارین یکی از مؤثرترین ترکیبات شناختهشده برای خنثیسازی مسمومیت ناشی از قارچهای سمی، بهویژه Amanita phalloides (قارچ مرگآور)، است. مصرف عصاره استاندارد خار مریم تا ۱۰ دقیقه پس از خوردن چنین قارچی، میتواند مانع از بروز مسمومیت شدید شود. با این حال، در صورت مصرف قارچ سمی یا هر ماده سمی دیگر، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
ترکیبات گیاه
فرآوردههای دارویی خار مریم عمدتاً از دانههای داخل میوه آن تهیه میشوند که حاوی حدود ۱٫۵ تا ۳ درصد سیلیمارین هستند. سیلیمارین خود از مجموعهای از ترکیبات به نام فلاونلیگنانها تشکیل شده است. اجزای اصلی آن عبارتند از:
۱- سیلیمارین (Silymarin)
۲- ایزوسیلیبین (Isosilybin)
۳- دیهیدروسیلیبین (Dihydrosilybin)
۴- سیلیدیانین (Silydianin)
۵- سیلیکریستین (Silychristin)
نوعی فرآورده پیشرفتهتر از این گیاه نیز وجود دارد که بهصورت کمپلکس سیلیمارین-فسفاتیدیل کولین تهیه میشود. این ترکیب از جذب بهتری در بدن برخوردار است و در مطالعات بالینی، اثربخشی بیشتری نسبت به سیلیمارین خالص در درمان بیماریهای کبدی نشان داده است. فسفاتیدیل کولین، بهعنوان یکی از اجزای اصلی غشای سلولی، به سیلیمارین کمک میکند تا بهتر به غشای سلول بچسبد و مانع از نفوذ سموم به داخل سلولهای کبدی شود.
نحوه مصرف
کپسول: شکل رایج مصرف خار مریم، استفاده از کپسولهای استاندارد حاوی ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلیگرم سیلیمارین است. دوز توصیهشده معمولاً ۳ بار در روز است. در مورد کمپلکس سیلیمارین-فسفاتیدیل کولین، دوز معمول بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیگرم، دو بار در روز میباشد.
توصیهها
سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) خار مریم را بهعنوان یک مکمل غذایی تأیید کرده و مصرف آن در دوزهای توصیهشده ایمن تلقی میشود. در موارد نادر، ممکن است مصرف آن موجب ملین بودن خفیف شود. در چنین حالتی میتوان از منابع فیبری مانند پسیلیوم، سبوس جو، پکتین یا قندهای طبیعی استفاده کرد.
خار مریم را میتوان همزمان با سایر گیاهان دارویی، مکملهای غذایی و برخی داروها مصرف کرد؛ اما در صورت ابتلا به بیماریهای حاد یا مزمن کبدی، مشورت با پزشک پیش از مصرف الزامی است.
پاورقیها
۱- قارچی بسیار سمی (Amanita phalloides) که مصرف آن میتواند مرگآفرین باشد.
۲- گاهی سیلیمارین با نام سیلیبین (Silibinin) نیز شناخته میشود.