تاریخ انتشار :

تأثیرات سپاسگزاری بر سلامت جسمی و روانی

       نویسنده: دکتر زهرا رجبی پور   

      حضرت داود فرمودند:

     پروردگارا چگونه شکرگزارم در حالیکه جز به نعمت دیگری از نعمت های تو، یعنی توفیق شکرگزاری نمیتوانم سپاس گویم و شکرگزار باشم؟ و حق تعالی به او وحی کرد: چون این را دانستی مرا شکر گفتی.

     شکرگزاری در فرهنگ اسلام

درفرهنگ اسلام، شکر گذاری عبارت است از شناخت نعمت منعم و شادمانی وسرور نسبت به آن؛ و این حق شناسی و سپاسگزاری نسبت به خداوند از عناصر اساسی تنظیم کننده رابطه انسان با خداوند در نظر گرفته شده که ریشه اصلی آن در ادراک نعمت ها و برکات الهی و اعتراف قلبی نسبت به آن است.

امیرالمؤمنین (ع) فرموده اند: «شکر نعمت، نعمتت افزون کند.» و از طرف دیگر نوعی جهاد با نفس نیز به حساب می آید؛ چرا که فرد از سطح منیت ها و فقط خود را دیدن فراتر رفته و ملزم به تأیید و تصدیق نیکی ها و الطاف خداوند و ابراز کرنش و ادب در برابر خالق خود می شود. سیره کلامی و عملی پیشوایان دینی ما مملو از صحنه هایی است که ضرورت شکرگزاری در برابر خالق یگانه را در برابر دیدگان ما به تصویر می کشد. پیامبر گرامی اسلام (ص) شکرگزاری را نیمی از ایمان توصیف کرده اند وامام جعفر صادق (ع) ثواب شکرگزاری فرد سالم را با ثواب صبر و شکیبایی شخص گرفتار برابر دانسته اند. امیرالمؤمنین (ع) شکرگزاری را شرط انسانیت دانسته و فرموده اند: «کسی که نعمت‌ها را سپاسگزاری نمی‌کند باید او را همدوش و در ردیف حیوانات به حساب آورد!». امام سجاد (ع) نیز شکرگزاری را با سلامتی مرتبط دانسته و فرموده اند: « پروردگارا بر محمد و آل پاکش درود فرست و سلامت دل های ما را در ذکر عظمتت و آسایش تن وصحت بدن مارا به شکر نعمت و سپاسگزاری خود بدار »

     آیات و مستندات مربوط به شکرگزاری

سوره اسرا : ۳ – سوره الاعراف: ۱۷ – بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۴۴ – تحف‌العقول، ص ۴۷ – تحف‌العقول، ص ۳۸۲ – فهرست غرر، ص ۸۰- صحیفه سجادیه، دعای۵

     تأثیر سپاسگزاری بر کاهش بیماری های جسمی

یک مطالعه بر روی ۱۱۸ بزرگسال نشان داد که سپاسگزار بودن، به طور قابل توجهی مشکلات و بیماری های جسمی زیر را کاهش می دهد از جمله: اختلالات خواب، سردرد، مشکلات دستگاه گوارش، عفونت های تنفسی.

     تأثیرات سپاسگزار بودن در طول شیوع ویروس کرونا

با داشتن احساساتی مانند قدردانی و حس شوخ طبعی و همچنین تمرکز بر روی چیزهایی در زندگی که برای آنها ارزش قائل هستید می توانید با مشکلات زندگی کنار آمده و حس اضطراب و عدم اطمینان را شکست دهید. پرورش یک نگرش سپاسگزارانه همچنین، میتواند در ایجاد انعطاف پذیری بیشتر شما کمک کننده باشد. این احساس انعطاف به نوبه خود به شما کمک می کند تا با مسائل یا مشکلات فعلی زندگی خود کنار بیایید و راهی روشن به سوی آینده باز خواهد نمود و سبب غلبه شما بر چالش هایی که با آن روبرو هستید می گردد.

علاوه بر این، در صورت ابتلا به ویروس کرونا احتمال بهبود افراد سپاسگزار به مراتب بیشتر می باشد. به عنوان مثال، مطالعه ای بر روی ۹۹۷ بازمانده از بیماری همه گیر SARS نشان داد که افراد بهبود یافته مقاومت بیشتری دارند، از حمایت اجتماعی بهتری برخوردار هستند و نگرانی کمتری در رابطه با SARS تجربه می کنند.

همچنین، برخی تحقیقات نشان می دهد که انجام سپاسگزاری در طول بحران شیوع کرونا، نه تنها برای تقویت روحیه از نظر روانی مهم است، بلکه به سلامتی جسمی شما در پاسخ به بیماری هایی مانند عفونت های تنفسی نیز کمک می کند.

     راه هایی برای سپاسگزار بودن

     از کسی قدردانی کنید

حتی در حد یک تلفن ساده یا یک پیام کوتاه، به کسی اطلاع دهید که از او سپاسگزار هستید نه تنها باعث بهبود روحیه شما می شود، بلکه باعث بهبود روحیه وی نیز می گردد. مطمئن باشید که با قدردانی سخاوتمندتر هستید و نه تنها در ذهنیت خود بلکه در اطرافیان خود نیز شاهد بهبود خواهید بود.

     یک دفتر یا کتابچه شکرگزاری داشته باشید

این که شما یک دفتر از جملات شکرگزاری دانلود شده از اینترنت داشته باشید، یا اینکه خودتان جملاتی را در دفترچه از مواردی که سپاسگزار آن هستید یادداشت کنید یا اینکه یک کتاب شکرگزاری خریداری کنید، همینکه پیگیرانه در حال تشکر و شکرگزاری هستید باعث بهبود اوضاع روحی و به دنبال آن سلامت جسمی شما می شود.

در حقیقت، تحقیقات بر روی کارکنان مراقبت های بهداشتی که هر روز برای سه اتفاق خوب زندگیشان شکرگزاری می کردند باعث شد تعادل بهتری در زندگی داشته باشند و علائم افسردگی و فرسودگی حاصل از شغل در این افراد تا حدود زیادی بهبود یافته بود.

     قدرشناسی را به یک عادت روزانه تبدیل کنید

یکی از راه های تبدیل شکرگزاری به بخشی منظم از زندگی این است که فکر کردن در مورد سه چیز که از بابت آن شکرگزار هستید را تبدیل به عادت روزانه خود کنید. خیلی مهم نیست که شما این تمرین را اول صبح انجام می دهید یا درست قبل از خواب، مهم این است که وقت بگذارید و در مورد آنچه که سپاسگزار هستید تأمل کنید.

     یافتن الگوهایی برای سپاسگزاری

همانطور که شروع به تأمل در مواردی می کنید که از آنها سپاسگزار هستید، ممکن است الگویی را مشاهده کنید. این اطلاعات میتواند به شما کمک کند تا روزهای خود را به گونه ای تنظیم کنید که از آنها نهایت استفاده را ببرید. به عنوان مثال، اگر مرتباً از چیزی در طبیعت سپاسگزار هستید، بیرون رفتن ممکن است همان چیزی باشد که برای تقویت روحیه خود نیاز دارید یا اگر مرتباً از وقت خود برای انجام بازی با خانواده سپاسگزار هستید، می دانید اولویت بندی وقت گذراندن با خانواده به شما کمک می کند و باعث شادی شما می شود و حس شکرگزاری را در شما افزایش می دهد.

     دعا و مراقبه

مطالعات بیشماری نشان داده است که ذهن آگاهی و مراقبه می تواند تأثیر مثبتی بر سلامت روانی و جسمی فرد داشته باشد. بنابراین، صرف نظر از اعتقادات معنوی خود، ممکن است بخواهید ترکیب دعا، مراقبه یا ذهن آگاهی را به عنوان وسیله ای برای ابراز سپاس در نظر بگیرید.

     تکرار مواردیکه به خاطر آنها سپاسگزار هستید

با استفاده از یک برنامه ضبط صدا، می توانید مواردی را که از آنها سپاسگزار هستید ضبط کرده و بعداً وقتی که با مشکل روبرو میشوید، روی آنها تأمل کنید. گزینه دیگر استفاده از رسانه های اجتماعی و یا حتی نصب یادداشت های شکرگذاری بر روی آینه اتاق، برای ابراز سپاسگزاری است. نکته اصلی استفاده از این روشها، یادآوری مواردی است که از بابت آنها شکرگزار و قدردان هستید. به این ترتیب، هنگامی که احساس ضعف می کنید یا در حال طی کردن شرایط سختی هستید، با استفاده از این تکنیکها، به موضوعاتی که قبلاً لبخند به لبتان ّآورده اند تمرکز کنید.

     سپاسگزاری برای موارد جزئی

لازم نیست سپاسگزاری برای چیز های خیلی مهم و بزرگ در زندگی بوده و یا مختص موارد قابل توجه و خاص باشد. در حقیقت، سپاسگزار بودن می تواند برای چیزهای کوچکی به اندازه یک فنجان قهوه تازه، یک روز آفتابی یا یک مکان عالی پارکینگ، سبب تقویت روحیه شما شود و مغزتان را برای دیدن چیزهای خوب و نه بد تربیت نماید.

      مرور تجربیات منفی گذشته

به بدترین لحظات و خاطرات زندگی خود فکر کنید، سپس به تجاربی که در اثر این خاطرات بدست آورده اید تمرکز نمایید. وقتی در تجربه های منفی، نکات مثبت را پیدا می کنید، آنها دیگر در ذهن شما تأثیرات منفی قبل را نخواهند داشت. شما آنها را به چیزی مثبت تبدیل کرده اید که در آخر به سودتان خواهد بود. یکی دیگر از مزایا  شکرگزاری از نقطه نظر اجتماعی، تقویت روابط خانوادگی است. مشخص شده است که شکرگزاری فرزندان، والدین بیمار را از افسردگی و استرس محافظت می کند و مانند حصار داخلی عمل میکند.

     کلام پایانی

بیایید هر روز سعی کنیم تا جایی که میتوانیم لحظاتمان را صرف شکرگزاری برای تمام نعمت های زندگی مان کنیم. اگر نعمتهای کمی در زندگی دارید، افزایش خواهند یافت. اگر هم زندگی مملو از خوبی ها دارید، آن نیز افزایش پیدا خواهد کرد. در هر صورت برنده خواهید بود. شما شاد هستید و هستی نیز شاد است. شکرگزاری موجب وفور نعمت می­شود. کافی است که از نزدیک ترین فرد یا اتفاق پیرامون خود برای شروع کمک بگیرید و قدردان آن باشید. رفته رفته مؤثر بودن این عمل در زندگیتان به چشم خواهد آمد و دیگران را هم به راه خودتان دعوت خواهید کرد.