تاریخ انتشار :

زاینده رود کرمان

    نویسنده: مهندس حسن اشرف گنجویی – کارشناس رسمی و محقق تأمین آب

زاینده رود با شهر اصفهان در اذهان عمومی تداعی میگردد، خشک شدن آن همراه با راهکار برگشت پذیری میباشد. ولی زاینده رود کرمان را به مسیری سوقش داده اند که بازگشت آن برای همه قرنهای آینده زندگی انسانها، غیر ممکنه.

کنترل نقشه های ۵۰۰۰۰: ۱ شصت سال قبل شهر کرمان شبکه ای از مادر چاه ها، چاه های میله ای، مظهر قنواتی را نشان می دهد، که زه آبهای زیرزمینی عمق حداکثر سی متری را جمع آ وری و در نقاط مختلف سطح زمین متناسب با شیب، آب از کوره قنوات مظهر و سرمنشاء آبادی و حیات میشد. هماهنگ با میزان بارندگی سالانه، قنوات آب مورد نیاز کشاورزی و شرب ساکنان هر محله و آبادی را تأمین می کردند. بخشی از این قنوات آب برای شهرکرمان می آوردند و مظهر آنها در شهر بود، و بخشی هم که مادرچاه ها و چاه های میله ای آنها در شهر بود آب از شهر خارج می نمودند. با راه افتادن صنعت پمپاژ به وسیله چاه و پائین رفتن ناگهانی سطح آب سفره های زیرزمینی، زاینده رود شهر کرمان هم مشکل پیدا کرد. پشتوانه تأمین آب که شاید قرنها با تعدادی قنات به تعادل رسیده بود، این تعادل در هم شکسته و با رسیدن سطح آب سفره های زیرزمینی به عمق ۱۸۰ متری از سطح زمین به کلی محو و نابود شد. طراحان تأمین آب شرب شهر کرمان حتی به حفاظت و حراست از آبهای زیرزمینی یا زاینده رود شهر کرمان برای آینده ساکنین شهر هم  فکر نکردند، و هنوز هم تا مرحله قلا شدن کار می کنند و باقیمانده زه آبهای زیرزمینی را به جای مصرف شرب، به نقاط دور دست و خارج از شهر هدایت، و انگار در تلاشند که نقشه محاصره آقا محمد خان قاجار را با حذف صد در صد آب قابل شرب اجرائی نمایند. انشعابات زاینده رود پرقدرت، پر توان کرمان در آبهای زیرزمینی تمامی دشتهای استان می درخشیده، ولی کار حفاری های مجاز و غیر مجاز چنان گسترش پیدا کرد که تأمین آب شستشوی سنگ های ذوب مس و سایر امور صنعتی استان هم به آن تحمیل گردید. با اعلامهای مکرر بیش از ده هزار حلقه چاه غیر مجاز که در استان کرمان حفاری شده و در حال حاضرآب پمپاژ می نمایند، با میانگین حداقل سی لیتر در ثانیه یعنی سیصد هزار لیتر در ثانیه یا سیصد متر مکعب در ثانیه از زاینده رود استان آب مصرف می شود. از چاه های پروانه دار و مجاز تا چه میزان آب پمپاژ می گردد، مشخص نیست. از اینکه استان کرمان در منطقه خشک، میزان بارندگی کم واقع شده به لحظه صحبت می شود، اینکه از چاههای پروانه دارو غیرمجاز تا چه میزان آب پمپاژ میگردد اطلاعاتی در دست نیست. از خشک بودن و پائین بودن میزان بارندگی در استان به لحظه صحبت میشود، در حالیکه از آب برداشت شده مجاز و غیر مجاز در جهت خشک شدن و تخریب زاینده رود استان کرمان قدم برداشته می شود، مالکین چاه ها چه افرادی هستند، چه میزان سهام دارند، تا چه حد برای خشک شدن نهایی زاینده رود استان کمر همت بسته اند، اصلاً صحبتی به میان نمی آید. هر گز صدائی بلند نمی شود که چرا به جای تأمین آب شرب شهر کرمان از خلیج، بخشی از ذخایر آب های زیرزمینی اطراف شهر کرمان را حفاظت نمائیم. عملکرد مبتنی بر عدم شناخت وزارت نیرو در وسیع‌ترین آستان کشور با نادیده گرفتن زاینده رودهای ناشی از قنوات، آبهای پایه و یا دائمی سرگردان دره به دره، بی توجهی به مهار موثر آبهای سطحی، اجرای طرحهای پر هزینه و بی خاصیت وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی استان، میرود که استان کرمان را در رأس بحرانی ترین استانهای کشور در ارتباط با تأمین آب قرار دهد. اندیشکده های وزارت نیرو و جهاد کشاورزی چگونه و چطور برای این مسائل جواب تهیه کرده اند؟ که در مقابل اعتراضات اجتماعی استان کرمان، پاسخگو باشند.