به اعتلای کشورمان معتقدیم

نگاهی به کتاب جمعیت نسوان وطن‌خواه

   نویسنده: دکتر شهلا اعزازی

     کتاب جمعیت نسوان وطن خواه (۱۳۱۴- ۱۳۰۱) نوشته محمد حسین خسروپناه که در سال ۱۳۹۷ از طرف انتشارات خجسته به چاپ رسید، در مورد یکی از پایدارترین و مهم‌ترین تشکل‌های زنان ایران است. این تشکل از اواخر دوران قاجار تاسیس و پس از نزدیک به ۱۴ سال فعالیت در زمان حکومت رضا شاه منحل شد. در بخش نخست کتاب، خسروپناه به خوبی روند شکل‌گیری، فعالیت و در پایان انحلال این جمعیت را توضیح می‌دهد. همچنین در این بخش، فعالیت‌ها و ابتکارات اعضای این جمعیت برای جمع‌آوری سرمایه‌ تأسیس کلاس‌های اکابر را نیز شرح داده می‌شود.

     این جمعیت از سوی زنان اعیان و اشراف آن دوران با گرایش‌های سوسیالیستی، تأسیس شد. جمعیت تمایل داشت که طیف گسترده‌ای از مخاطبان بخصوص زنان اقشار محروم و زحمتکش جامعه را در برگیرد. البته عضویت برخی چون محترم اسکندری از بنیانگزاران جمعیت، در گرایش به این طرز تفکر نقش داشت. یکی از فعالیت‌های مهم انجمن در آن دوران برگزاری نمایش برای زنان بود و باید توجه داشت که در آن دوران رفتن زنان به نمایش و سینما ممنوع بود. اعضای جمعیت، اولین نمایش را زیر پوشش برگزاری ” عروسی ”  کلفت و نوکر خانه خود برگذار کردند و نظمیه ماموری جهت محافظت از این برنامه در اختیار آنان گذاشت. هر چند نمایش اجرا شد ولی پس از پایان اوباش سنت‌گرا به در خانه حمله کرده و آنان را تهدید کردند. سنتگرایان آنان را متهم به ترغیب برای بی‌حجابی کرده و همین مساله باعث شد که اعضای جمعیت در انجام فعالیت‌های خود مجافظه کار شوند، باوجود این چند سال بعد در ۱۳۰۷، دو نمایشنامه دیگر نیز اجرا کردند با نام “قربانی، یک دختر ” و ” عشق و آزادی “. از دیگر فعالیت‌های این جمعیت چاپ مجله نسوان وطن‌خواه بود. مردانی مانند سعید نفیسی، دکتر مودب السطنه و صادق بروجردی نیز با این مجله همکاری داشتند. مطالب مجله به زبان ساده و از مهم‌ترین درخواست‌های این جمعیت تغییرات در عرصه قانون ازدواج و طلاق بود. ایجاد کلاس‌های اکابر برای آموزش زنان نیز از فعالیت دیگر این انجمن بود. در برنامه درسی گذشته از مواد آموزشی متداول؛ آموزش هنرهای دستی، نقاشی و آموزش زبان‌های انگیسی و فرانسه نیز گنجانده شده بود. میزبانی دومین کنگره نسوان شرق در تهران بر عهده این جمعیت بود، در این کنگره زنان از کشورهای مختلف گرد آمدند و مطالبات خود را بیان کردند.  در دوران رضاشاه برنامه‌های نوسازی جامعه در برگیرنده برخی از مسایل زنان نیز بود در نتیجه شکافی میان اعضا هیئت مدیره بوجود آمد گروهی (نورالهدی منگنه) به مستقل بودن از جکومت تأکید داشته و جناج دیگر (به رهبری مستوره افشار) به همکار با حکومت تأکید داشتند. این شرایط به تدریج به انحلال جمعیت در سال ۱۳۱۴ منجر شد. بخش دوم کتاب، مجموعه‌ای برگزیده از یاداشت‌ها و مقالات مجله “جمعیت نسوان وطن خواه”  است که  بیشتر از ۱۲۰ صفحه را در برمی‌گیرد. بخش پایانی کتاب نیز در برگیرنده اسناد و مدارک و اظهار نظر بازرس مدارس، مکاتبات با وزارت معارف و اسناد دیگر است. در انتهای کتاب عکس‌هایی از بنیانگزاران جمعیت و همچنین از برگزاری دومین کنگره نسوان شرق همراه با عکس اعلان در مورد نمایش‌های اجرا شده، قرار داده شده است. کتاب اطلاعات بسیار دقیق و جمع‌بندی کاملی از آن چه که در دوران گذشته رخ داد به دست می‌دهد. خواندن این کتاب به فعالان زنان که داشتن اطلاعات تاریخی برای آنان ضرورت دارد، توصیه می‌شود.

 

Email
چاپ